(Ver)nieuwbouw of renovatie: wat is de beste keuze?

  • Bouw

Het primair onderwijs staat volop in de schijnwerpers. De stakingen in het afgelopen jaar maken duidelijk dat er meer geld naar het basisonderwijs moet.

(Ver)nieuwbouw of renovatie: wat is de beste keuze?

Deze ondernemerstip wordt mogelijk gemaakt door HEVO

Schoolbesturen worstelen al jaren met het structurele geldtekort op alle fronten. Zo verschenen de afgelopen jaren diverse rapporten waaruit onomstotelijk bleek dat scholen te weinig geld hebben om hun gebouw(en) goed te onderhouden en exploiteren. En dat terwijl veel scholen in verouderde en kwalitatief minder goede panden gehuisvest zijn, die soms dringend aan renovatie of vernieuwbouw toe zijn. Veel schoolbesturen en gemeenten vragen zich af wat de beste keuze is: ingrijpend verbouwen of (ver)nieuwbouw plegen?

Het antwoord op die vraag is behoorlijk ingewikkeld. Want bij de keuze voor renovatie, verbouw of nieuwbouw worden veel verschillende factoren meegewogen. Voor schoolbesturen, medewerkers, leerlingen en ouders is vooral belangrijk hoe een gebouw het onderwijskundige concept faciliteert. Veel scholen zijn gebouwd in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw. De manier van onderwijzen was toen totaal anders. Daardoor ondersteunen veel bestaande schoolgebouwen onvoldoende of ronduit slecht het hedendaagse werk- en leerproces. Verder is algemeen bekend dat – met name in het primair onderwijs – gebouwen een slecht binnenklimaat hebben, waardoor medewerkers en leerlingen niet optimaal kunnen presteren. Derde belangrijk punt is duurzaamheid. Veel gemeenten en scholen willen graag een BENG-schoolgebouw (bijna energieneutraal gebouw)  exploiteren. Enerzijds omdat dit bijdraagt aan de ambities met betrekking tot duurzaamheid. Anderzijds omdat dit een flinke besparing in de exploitatiekosten betekent. Dat brengt ons bij het meest heikele punt in het huisvestingsvraagstuk: de financiën. Schoolbesturen en gemeenten zijn verantwoordelijk om binnen de beschikbare middelen een school op korte én lange termijn te exploiteren. Dat is met de huidige bekostigingsstructuur een flinke uitdaging. Slimme schoolbesturen en gemeenten stellen zichzelf de vraag of investeren in groot onderhoud leidt tot kapitaalvernietiging. Maar hoe vind je een weloverwogen antwoord?

Kieskompas

Vaak is voor schoolbesturen, gemeenten, medewerkers, leerlingen en ouders wel duidelijk dat een schoolgebouw ingrijpend aangepast moet worden om te kunnen

Leren en werken in een gezond gebouw dat past bij de hedendaagse onderwijspraktijk

Het is ook overduidelijk dat dit een flinke investering vergt. Het is dus logisch dat besturen en gemeenten een zeer weloverwogen beslissing willen nemen over de toekomst van een schoolgebouw. Daarbij moeten veel verschillende factoren afgewogen worden, zoals het faciliteren van de onderwijskundige visie, toekomstige exploitatiekosten, investeringskosten en eventuele kosten voor tijdelijke huisvesting. Om die overweging smart en inzichtelijk te maken, hebben wij een ‘kieskompas’ ontwikkeld. Met dit instrument wordt in drie stappen heel smart en tegen beperkte kosten in kaart gebracht wat de beste optie is: renovatie of (ver)nieuwbouw.

Stap 1: integrale beoordeling

Een schoolgebouw wordt deskundig beoordeeld op alle relevante aspecten, zoals bouwkundige staat, duurzaamheid, binnenklimaat, exploitatiekosten, mate waarin het gebouw de onderwijsvisie praktisch ondersteunt.

Stap 2: opstellen Afwegingskader

Alle relevante factoren worden verwerkt in een zogenoemd ‘Afwegingskader’. Hierin worden de voor- en nadelen van renovatie en (ver)nieuwbouw met elkaar vergeleken. Het Afwegingskader maakt duidelijk en inzichtelijk wat de financiële consequenties van renovatie en (ver)nieuwbouw zijn. Dit betekent dat er van beide opties een kostenraming opgenomen wordt van de volledige kosten, inclusief tijdelijke huisvestingskosten en exploitatie- en onderhoudskosten in de toekomst. De inhoudelijke aspecten worden gewogen naar het kwaliteitsniveau van het Bouwbesluit 2015, inclusief BENG (bijna energieneutraal gebouw).

Stap 3: keuzeproces

Het Afwegingskader is nadrukkelijk géén advies. Het is een praktisch en concreet middel om inzichtelijk te maken welke opties er zijn en wat de voor- en nadelen zijn. Uiteraard is het Afwegingskader wel een belangrijk middel bij het keuzeproces van schoolbesturen en gemeenten.

Valkuilen voorkomen

Het grote voordeel is dat het ‘kieskompas’ alle aspecten van het keuzeproces in kaart brengt. Daarmee voorkomen schoolbesturen en gemeenten valkuilen. Zo kan vernieuwbouw aantrekkelijk lijken: de school blijft op de vertrouwde plek maar krijgt een gebouw dat helemaal op de toekomst is ontworpen. Vaak realiseert men zich niet hoe enorm de kosten van tijdelijke huisvesting tijdens de vernieuwbouw zijn. Met het Afwegingskader wordt dit wel inzichtelijk, waardoor duidelijk wordt dat nieuwbouw op een andere locatie in de praktijk goedkoper is. Uiteraard betekent dit niet dat nieuwbouw de beste optie is. Juist dat is het grote voordeel van

Het Kieskompas: het maakt echt àlle aspecten die spelen bij renovatie of (ver)nieuwbouw inzichtelijk zonder het keuzeproces inhoudelijk te beïnvloeden.

Sterker nog: dit slimme hulpmiddel geeft alle vrijheid om de juiste keuze te maken!

De gemiddelde levensduur van een schoolgebouw is gesteld op 40 jaar. De komende 10 jaar is naar schatting 30% van de schoolgebouwen in Nederland aan een grondige opknapbeurt toe. Dit betekent dat voor zo’n 3.000 schoolgebouwen de vraag speelt of renovatie of (ver)nieuwbouw de beste keuze is. In de jaren 60 en begin jaren 70 van de vorige eeuw heeft de overheid 100 scholen voor de prijs van 70 panden gebouwd. Zo kon men binnen de beschikbare middelen aan de enorme vraag naar schoolruimte - als gevolg van de babyboom - voldoen. Deze scholen zijn sober uitgevoerd en van matige bouwkundige kwaliteit. Juist deze twee aspecten wegen zwaar in de keuze voor renovatie of (ver)nieuwbouw.

We hebben hart voor het onderwijs en ruime ervaring in duurzaam onderwijsadvies voor primair en voortgezet onderwijs. Bij HEVO creëren we op inventieve wijze duurzame vastgoedoplossingen in het onderwijs. Daarbij focussen we ook op duurzame exploitatie van schoolgebouwen. Want daarin valt vaak nog veel winst te behalen. Wilt u weten hoe HEVO helpt bij duurzame huisvestingsoplossingen voor uw school? Kijk dan op www.hevo.nl.

De huidige wet- en regelgeving stamt uit begin jaren 80. In dat toenmalige perspectief en kijk op onderwijshuisvesting werd gedacht dat de levensduur van schoolgebouwen in principe minimaal 60 jaar moest zijn. Door de veranderde kijk op het verzorgen van onderwijs is klassikaal onderwijs op zijn retour. De nieuwe onderwijsconcepten en inzichten vragen om een totaal andere indeling van schoolgebouwen. Lange gangen met alleen maar lokalen passen niet meer in de huidige tijd. Daarnaast zijn de wettelijke eisen die worden gesteld aan schoolgebouwen de laatste jaren ingrijpend veranderd. Eisen ten aanzien van binnenmilieu, akoestiek, isolatie en energieverbruik zijn fors aangescherpt. Als klap op de vuurpijl moeten nieuwe schoolgebouwen vanaf 2020 bijna energieneutraal zijn.

Daarmee is de levensduur van 60 jaar voor schoolgebouwen niet langer houdbaar. Het meest natuurlijke moment om een keuze te maken tussen vernieuwbouw of nieuwbouw is daarom na 40 jaar. Rond het 40e jaar komen immers de 20- en 40-jarige cyclus uit het onderhoudsprogramma in beeld. Door tijdig een keuze te maken over de toekomst van een gebouw kunnen desinvesteringen worden voorkomen.

HEVO stelt begin 2018 het Afwegingskader beschikbaar aan gemeenten en onderwijsinstellingen. Deze online applicatie-tool geeft snel inzicht in de argumenten om te kiezen voor renovatie of vervangende nieuwbouw.

(Het Afwegingskader wordt gepresenteerd tijdens de Najaarsbijeenkomst van Bouwstenen voor sociaal op 30 november 2017.)

Het Afwegingskader is tot stand gekomen uit een initiatief van Bouwstenen voor sociaal in samenwerking met de PO-Raad, waarbij HEVO haar knowhow heeft ingebracht.

Meer informatie over HEVO B.V.:

Bekijk het complete bedrijfsprofiel

Linkedin bedrijfspagina RegioinBedrijf Volg RegioinBedrijf op Linkedin

Volg RegioinBedrijf op LinkedIn en blijf op de hoogte van regionale ontwikkelingen!